Ο ύπνος είναι μία σημαντική ανάγκη και λειτουργία του οργανισμού και εξελίσσεται καθόλη τη διάρκεια της ζωής μας. Στη γέννηση, ο άνθρωπος έχει πολύ ανώριμο εγκέφαλο, που δεν έχει ακόμη αναπτύξει το σύστημα του κιρκάδιου ρυθμού. Με βάση το σύστημα αυτό, δηλαδή το βιολογικό μας ρολόι, εκκρίνονται διαφορετικές ορμόνες το πρωί και άλλες το βράδυ,και αυτό αρχίζει να λειτουργεί μετά τις 6 με 8 εβδομάδες από τη γέννηση. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι τα βρέφη για τους πρώτους δύο μήνες περίπου από τη γέννηση είναι τελείως ανώριμα και ξυπνούν συχνά, περίπου ανά 1-2 ώρες και μέρα και νύχτα αδιακρίτως.
Το πρώτο δίμηνο ζωής βασικές λειτουργίες, όπως η αναπνευστική λειτουργία και η θερμορύθμιση δεν είναι καλά εδραιωμένες. Έτσι τα βρέφη κινδυνεύουν από άπνοιες και υπάρχει ακόμη και ο κίνδυνος του αιφνίδιου θανάτου. Για λόγους επιβίωσης λοιπόν το είδος μας έχει εξελιχθεί ώστε το μικρό μωρό να χρειάζεται να παραμείνει πολύ κοντα στη μητέρα του για να επιβιώσει. Γι αυτό τα μικρά βρέφη κάτω των 3 μηνών χρειάζονται διαρκώς την αγκαλιά του φροντιστή τους, χρειάζονται στενή επαφή για να ηρεμήσουν και να κοιμηθούν. Είναι φυσιολογική συμπεριφορά τους πρώτους μήνες ζωής, στενά συνδεδεμένη με την ανωριμότητα όλων των συστημάτων του βρέφους και την πλήρη εξάρτηση του για επιβίωση από τον γονέα του.
Άνω των τριών μηνών ζωής, τα βρέφη αρχίζουν να κάνουν λίγο πιο βαθύ ύπνο και να κοιμούνται κυρίως κατά τη διάρκεια της νύχτας και λιγότερο μέσα στην ημέρα. Η συνολική διάρκεια και το μοτίβο του ύπνου έχει σημαντικές διαφορές ανάλογα με το παιδί, κατα μέσο όρο κυμαίνεται γύρω στις 16 ώρες το 24ωρο, με αρκετές αφυπνίσεις και τη νύχτα και αυτό είναι φυσιολογικό. Πλέον όμως τα περισσότερα βρέφη κάνουν αρκετά τρίωρα μέσα στη νύχτα και κάποια μπορεί και μεγαλύτερα διαστήματα συνεχόμενου ύπνου όπως 5 ωρών.
Μετά τους 6 μήνες ζωής μέχρι τους δώδεκα μήνες, η συνολική διάρκεια είναι ύπνου είναι γύρω στις 14 με 16 ώρες το 24ωρο και το βρέφος σταδιακά ωριμάζει και άλλο. Είναι φυσιολογικό να κάνει αφυπνίσεις αρκετές φορές τη νύχτα και σε αυτή την ηλικία, ενώ υπάρχουν βρέφη που κοιμούνται πέον και μεγαλύτερα διαστήματα χωρίς αφύπνιση (6 ή και 8 ώρες συνεχόμενα).
Μέσα στη μέρα χρειάζονται 2 με 3 μικρότερης διάρκειας ύπνους (από μισή ώρα έως δύο ώρες περίπου), ενώ τη νύχτα κοιμούνται περισσότερη ώρα συνεχόμενα.
Ο ύπνος στον άνθρωπο επηρεάζεται και από τα γονίδια μας αλλά και από το περιβάλλον και τις συνθήκες που ζούμε. Κατα συνέπεια και τα βρέφη παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές μεταξύ τους στη συμπεριφορά του ύπνου. Πολλά βρέφη φτάνουν στους 18 μήνες για να κοιμηθούν συνεχόμενα 6 με 8 ώρες τη νύχτα και είναι φυσιολογικό αυτό. Είναι η κουλτούρα μας που έχει πλάσει μύθους ότι τα βρέφη που δεν είναι έτοιμα να το κάνουν αυτό νωρίτερα, πρέπει να “εκπαιδευτούν” για να ωριμασουν και να γίνουν ανεξάρτητα στον ύπνο. Έτσι δίνονται ψευδείς προσδοκίες στους νέους γονείς, που αδυνατούν να κατανοήσουν τη συμπεριφορά του παιδιού τους και κουράζονται σωματικά και ψυχολογικά. Αντίθετα, κάτω των 18 μηνών τα παιδιά χρειάζονται ο γονιός ή φροντιστής να ανταποκρίνεται άμεσα στις ανάγκες τους, για να τα βοηθησει να νιώθουν ασφάλεια και να ωριμάσουν φυσιολογικά. Καθώς το παιδί περνά το ηλικιακό αυτό ορόσημο η συμπεριφορά του γενικά γίνεται πιο ώριμη και ο ύπνος πιο συνεχόμενος με λιγότερες αφυπνίσεις στη διάρκεια της νύχτας. Συμπερασματικά, χρειάζεται υπομονή και κατανόηση με τα βρέφη, ο ύπνος είναι κάτι πολυπαραγοντικό και δεν ωριμάζει σε όλους τους ανθρώπους ταυτόχρονα.
Μέση διάρκεια ύπνου ανάλογα με την ηλικία στο πρώτο έτος ζωής και φυσιολογικές αποκλίσεις. (Από συστηματική ανασκόπηση 34 μελετών Galland et all. 2012)